“สัญญาผู้ถือหุ้น” กุญแจที่จะช่วยป้องกันปัญหา

     จากประเด็นปัญหากฎหมายทางธุรกิจระหว่างผู้ถือหุ้น ถ้าผู้ถือหุ้นทั้งหมดทำ “สัญญาผู้ถือหุ้น Shareholders' Agreement” ระหว่างกันไว้ จะช่วยสร้างความชัดเจนและป้องกันปัญหาที่อาจเกิดจากประเด็นกฎหมายดังกล่าวได้เกือบทั้งหมด
     คำถามแรกที่ผู้ประกอบการอาจมีคือ สัญญาผู้ถือหุ้นคืออะไร ?
     โดยสรุปแล้ว สัญญาผู้ถือหุ้นคือ ข้อตกลงที่ผู้ถือหุ้นต้องการตกลงเงื่อนไขเพิ่มเติมที่ “เข้มกว่า” ที่สิทธิหน้าที่ตามที่กฎหมายกำหนดไว้ โดยเฉพาะเงื่อนไขในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการบริษัท ซึ่งจะมีผลบังคับตามกฎหมายทันทีที่มีการลงนามร่วมกันของผู้ถือหุ้น
     แต่ทั้งนี้ 2 สิ่งที่ต้องทำความเข้าใจคือ
     (ก) กฎหมายไม่ได้กำหนดให้ทุกบริษัทต้องมีการจัดทำสัญญาผู้ถือหุ้น และไม่ได้กำหนดการมีสัญญาผู้ถือหุ้นเป็นเงื่อนไขความสมบูรณ์ในการจัดตั้งบริษัท ดังนั้นการมีอยู่ของสัญญาผู้ถือหุ้นเป็นเรื่องที่ผู้ถือหุ้นอาจตกลงเห็นชอบลงนามกันโดยสมัครใจเป็นหลัก และ
     (ข) ด้วยเหตุที่สัญญาผู้ถือหุ้นเป็นสัญญารูปแบบหนึ่ง ดังนั้นเมื่อมีการลงนามกัน สัญญาดังกล่าวย่อมมีผลผูกพัน แต่จะผูกพันแต่เฉพาะคู่สัญญาที่ร่วมลงนามในสัญญาฉบับดังกล่าวเท่านั้น ไม่มีผลบังคับกับบุคคลภายนอกที่ไม่ได้เข้าร่วมลงนามในสัญญา หากผู้ถือหุ้นต้องการให้เงื่อนไขและข้อกำหนดที่ระบุไว้ในสัญญาผู้ถือหุ้นมีผลผูกพันโดยทั่วไป โดยรวมถึงผูกพันบุคคลภายนอกด้วย ผู้ถือหุ้นสามารถตกลงกันนำเงื่อนไขดังกล่าวไปจัดทำเป็น “ข้อบังคับของบริษัท” ได้ และเมื่อจัดทำข้อบังคับบริษัทเรียบร้อยและนำข้อบังคับนั้นไปจดทะเบียนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าแล้ว เงื่อนไขและข้อกำหนดดังกล่าวจะมีผลผูกพันเป็นการทั่วไปเกี่ยวเนื่องกับการบริหารจัดการบริษัทดังกล่าวในทันที
     เมื่อผู้ประกอบการเข้าใจแล้วว่า บริษัทไม่จำเป็นต้องมีสัญญาผู้ถือหุ้น คำถามถัดมาน่าจะอยู่ที่ว่า แล้วบริษัทควรต้องมีสัญญาผู้ถือหุ้นเมื่อไร ? ต้องมีตั้งแต่ก่อนตั้งบริษัทหรือจัดทำภายหลังได้ คำตอบคือ สัญญาผู้ถือหุ้นนี้สามารถจัดทำขึ้นในเวลาใดก็ได้ แต่ควรได้รับการจัดทำก่อนที่จะมีเหตุขัดแย้งทะเลาะกันระหว่างผู้ถือหุ้น เพราะเมื่อถึงระยะเวลาที่เกิดความขัดแย้งดังกล่าว การจะเรียกให้คู่สัญญาทั้งหมดมาเจรจาและตกลงกันในเงื่อนไขการบริหารจัดการบริษัทใหม่อาจไม่สามารถทำได้ง่าย ดังนั้นการทำสัญญาผู้ถือหุ้นที่เหมือนกับสัญญาที่กำหนดเงื่อนไขก่อนสมรสกันให้ดีในช่วง Honeymoon Sweet ก็จะช่วยป้องกันและแก้ไขปัญหาที่อาจเกิดขึ้นระหว่างผู้ถือหุ้นได้อย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งจะช่วยให้บริษัทและธุรกิจยังดำเนินการต่อไปได้โดยไม่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงหรือการแยกทางกันของบรรดาผู้ถือหุ้นอีกด้วย