รู้จักภาษีบ้านเกิด

     Hometown Tax หรือภาษีบ้านเกิด เป็นระบบที่ให้คนบริจาคเงินไปก่อน โดยผู้บริจาคก็จะได้รับของสมนาคุณตอบแทน แล้วค่อยนำมาหักจากภาษีในภายหลัง ตัวอย่างของสมนาคุณที่จะได้รับจากระบบ Hometown Tax เช่น
     • บริจาคให้เมืองโซนิ จังหวัดนารา จำนวน 10,000 เยน ได้รับบะหมี่ Miwa Somen หนึ่งกล่อง มูลค่า 3,000 เยน
     • บริจาคให้เมืองอะบาชิริ เกาะฮอกไกโด จำนวน 10,000 เยน ได้รับแซลมอนหนึ่งตัว มูลค่า 4,500 เยน
     • บริจาคให้เมืองคามิโนยามะ จังหวัดยะมะงะตะ จำนวน 10,000 เยน ได้รับข้าวยะมะงะตะ แบรนด์ Tsuyahime 10 กิโลกรัม มูลค่า 5,000 เยน
     • บริจาคให้เมืองมิยาโกโนโจ จังหวัดมิยาซากิ จำนวน 11,000 เยน ได้รับเนื้อมิยาซากิหั่นบาง 1 กิโลกรัม มูลค่า 6,000 เยน
     • บริจาคให้เมืองนะฮะ จังหวัดโอกินาว่า จำนวน 26,000 เยน ได้รับคูปองท่องเที่ยว มูลค่า 6,000 เยน
     นอกจากนี้ หากบริจาคให้เมืองมิยาโกะโนะโจ จังหวัดมิยาซากิ จะได้รับเนื้อวากิว ส่วนถ้าบริจาคให้เมืองอาบาชิริ จังหวัดฮอกไกโด จะรับได้แซลมอน อย่างไรก็ตาม บางเมืองอาจไม่ได้ให้สินค้า แต่เสนอเป็นบริการอย่างอื่นแทน เช่น คอร์สเรียนรู้ศิลปะการต่อสู้ด้วยดาบในโรงแรมธีมซามูไร การให้บัตรนั่งบัลลูนอากาศร้อน เป็นต้น
     จะเห็นได้จากตัวอย่างว่าสินค้าและบริการที่ได้รับนั้นล้วนเป็นของที่หาได้เฉพาะท้องถิ่น นั่นจึงทำให้ผู้คนหันมาให้ความสนใจกันเป็นจำนวนมาก นอกจากพื้นที่ที่ผู้บริจาคต้องการมอบเงินให้แล้ว ผู้บริจาคสามารถเลือกได้ด้วยว่าจะนำเงินไปสนับสนุนหรือพัฒนากิจการใดก็ได้ เช่น การบริจาคเพื่อซ่อมแซมสิ่งก่อสร้างจากภัยพิบัติทางธรรมชาติ อนุรักษ์สิ่งแวดล้อม สร้างสวนสาธารณะให้เด็ก ตลอดจนถึงการช่วยเหลือผู้สูงอายุ ซึ่งวิธีนี้จะทำให้คนมีความสนใจและเต็มใจที่จะบริจาคมากกว่าการหลีกเลี่ยงการเสียภาษี อย่างไรก็ตาม รัฐบาลจะจำกัดการลดหย่อนภาษีไว้ที่ 20% ของภาษีที่อยู่อาศัย
     Hometown Tax เกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2551 หรือราว 16 ปีก่อน สมัยนายชินโซ อาเบะ เป็นนายกรัฐมนตรี โดยมีสาเหตุมาจากคนหนุ่มสาวจำนวนมากมักย้ายออกจากบ้านเกิดเพื่อไปทำงานตามเมืองใหญ่ ส่งผลให้เมืองใหญ่เติบโตขึ้น สวนทางกับเมืองเล็กที่หดตัวลงตามจำนวนผู้อยู่อาศัยและภาษีที่ท้องถิ่นเก็บได้ จึงทำให้ท้องถิ่นมีเงินไม่เพียงพอสำหรับนำไปจัดทำบริการสาธารณะ ซึ่งในเวลาต่อมาจึงกลายเป็นความเหลื่อมล้ำระหว่างเมืองใหญ่และเมืองเล็ก Hometown Tax จึงถูกสร้างขึ้นเพื่อให้ผู้คนในประเทศมีส่วนร่วมในการสนับสนุนท้องถิ่น ซึ่งก็จะช่วยแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำระหว่างท้องถิ่นในเขตเมืองกับเขตชนบท
     มีข้อมูลว่าในปี พ.ศ. 2551 มีการบริจาค 54,000 ครั้ง ยอดบริจาค 2,400 ล้านบาท และในปี พ.ศ. 2563 มีการบริจาค 35,000,000 ครั้ง ยอดบริจาค 194,000 ล้านบาท หากคิดการเติบโตจากยอดเงินจะคิดเป็น 80 เท่า ซึ่งก็พอสรุปได้ว่า Hometown Tax ได้รับความนิยมมาก เนื่องจากมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนและช่วยเหลือ ยกตัวอย่างเช่น เมืองทาระ จังหวัดซากะ ที่คนท้องถิ่นส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุและทำอาชีพเกษตร ได้รับเงินสนับสนุนจำนวน 215 ล้านบาท สำหรับปรับปรุงพื้นที่เกษตรที่ลาดชันให้เป็นพื้นที่ราบเพื่อให้ผู้สูงอายุเก็บเกี่ยวผลผลิตได้สะดวก รวมถึงยังช่วยสนับสนุนการดูแลและทุนการศึกษาของเด็กในท้องถิ่นอีกด้วย ส่วนเมืองคูมาโมโตะ จังหวัดคูมาโมโตะ ที่เกิดอุทกภัยและดินถล่ม เมื่อปี พ.ศ. 2562 ก็ได้รับเงินจำนวน 165 ล้านบาท มาช่วยเหลือผู้ประสบภัยได้ทันเวลาพอดีโดยไม่ต้องรอการอนุมัติจากหน่วยงานรัฐที่ใช้เวลานาน
     จากตัวอย่างจะเห็นได้ว่าข้อดีของ Hometown Tax ที่ออกแบบมาอย่างเป็นระบบจะช่วยให้ประสบความสำเร็จในการระดมเงินทุนได้จำนวนมากอย่างรวดเร็ว และสามารถนำเงินที่ได้มาช่วยเหลือและแก้ไขปัญหาในสถานการณ์ฉุกเฉินของท้องถิ่นได้อย่างรวดเร็วทันต่อเหตุการณ์จนเป็นที่ประทับใจของผู้บริจาคเงิน นอกจากนี้ การที่ Hometown Tax ถูกออกแบบให้เข้าใจและใช้งานง่าย จากเดิมที่ผู้บริจาคต้องคำนวณเพดานลดหย่อนและกรอกแบบฟอร์มขอลดหย่อนภาษีเอง แต่รัฐบาลญี่ปุ่นก็ได้ออกแบบระบบการยื่นลดหย่อน Hometown Tax ขึ้นใหม่ โดยผู้บริจาคไม่ต้องคำนวณเอง (ระบบคำนวณให้เลย) รวมถึงมีการพัฒนาระบบติดตามสถานะของสมนาคุณและเก็บหลักฐานการบริจาคให้ด้วย จึงทำให้ Hometown Tax ประสบความสำเร็จเป็นอย่างมาก
     อย่างไรก็ตาม เคยมีบางเมืองที่ทุ่มเสนอของสมนาคุณจำนวนมากเพื่อดึงดูดภาษีจนขาดทุน ทำให้รัฐบาลออกมากำหนดมูลค่าของสมนาคุณว่าจะต้องไม่เกิน 30% ของเงินบริจาค แต่ก็มีบางเมืองที่ได้รับเงินบริจาคสนับสนุนเกินความจำเป็น เพราะว่ามีการนำเสนอหรือโปรโมตสินค้าที่ดีมีคุณภาพ จึงเป็นที่ดึงดูดใจทำให้มีคนบริจาคเงินเข้ามาเรื่อย ๆ
     ทั้งนี้ Hometown Tax ถือว่าสร้างประโยชน์ไม่น้อย เพราะสามารถช่วยให้รัฐบาลประสบความสำเร็จในด้านการบริหารจัดการภาษีและการลดความเหลื่อมล้ำระหว่างเมืองใหญ่และเมืองเล็กในประเทศญี่ปุ่น