ขับเคลื่อนองค์กรด้วยนวัตกรรม สู่นโยบายที่ช่วยยกระดับคุณภาพชีวิต โดย สอวช.

     ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการสำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ผู้นำองค์กรที่กำหนดทิศทางด้านนโยบายและยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศ ผ่านการเชื่อมโยงและนำเอาศักยภาพด้านการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เพื่อยกระดับประเทศไทยอย่างรอบด้าน ประเทศไทยจะหลุดจากกับดักรายได้ปานกลางด้วยนวัตกรรมได้อย่างไร การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศจะส่งผลต่อทิศทางของเศรษฐกิจโลกอย่างไรในอีก 3-5 ปีข้างหน้า และผู้ประกอบการที่สนใจจะพัฒนาธุรกิจด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรมควรเริ่มต้นอย่างไร

     “ขออธิบายสั้นๆ ว่า สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) หรือ Office of National Higher Education, Science, Research and Innovation Policy Council (NXPO) เป็นมันสมองด้านการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมของประเทศ หน้าที่ของเรา คือ ทำนโยบาย คิดว่าประเทศนี้จะต้องทำอะไร ซึ่งประเทศเรามีกองทุนสนับสนุนการวิจัยปีละประมาณ 2 หมื่นล้านบาท สำหรับทั้งประเทศ โดยจะมีการกำหนดยุทธศาสตร์ไว้ว่าภายใน 5 ปีนี้ เราจะเน้นเรื่องอะไร เช่น ประเด็น Climate Change สำคัญมาก หรือตอนนี้อุตสาหกรรม EV Semiconductor ก็จำเป็น AI ก็สำคัญ เราจะให้ความสำคัญกับโครงการที่ตรงกับยุทธศาสตร์ที่วางเอาไว้ด้วย”

     ผู้ประกอบการที่สนใจจะพัฒนาธุรกิจด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรม ควรเริ่มต้นและเตรียมความพร้อมอย่างไร
     “ผมมองเป็น 2 มุม เรื่องแรก คือ โอกาส ปัจจุบันสินค้าหลายอย่างคงจะทำแบบเดิมไม่ได้แล้ว เมื่อก่อนอาจจะบอกว่าเราได้เปรียบเพราะแรงงานถูก แต่ตอนนี้เขาย้ายฐานการผลิตไปประเทศอื่นแล้ว เช่น เวียดนาม ถ้าเราจะสู้ด้วยแรงงานถูก เราสู้เวียดนามไม่ได้ และเรากำลังจะสู้อินโดนีเซียไม่ได้ด้วย ที่สำคัญ คือ 2 ประเทศนี้ยังไม่เข้าสู่สังคมสูงวัย ส่วนไทยเราอยู่ในสังคมสูงวัยที่สมบูรณ์แล้ว หมายความว่า กำลังแรงงานของเรามีน้อย และจะน้อยลงไปเรื่อยๆ ดังนั้น เราจะไปแข่งขันเรื่องแรงงานราคาถูกไม่ได้แล้ว ดังนั้น ธุรกิจอุตสาหกรรมต้องใช้นวัตกรรมไปเพิ่มมูลค่าของสินค้าและบริการ
     เรื่องที่สอง คือ แรงกดดันจากเทรนด์ของโลก ประเทศไทยเรามี Growth Engine แค่ 2 อย่าง คือ ส่งออกและท่องเที่ยว ลองนึกภาพว่าถ้าวันหนึ่งเขาห้ามการส่งออกหรือส่งออกได้น้อยลง หรือวันหนึ่งคนมาเที่ยวน้อยลง จะเกิดอะไรขึ้น เอาแค่เรื่อง Climate Change เมื่อก่อนไม่มีใครสนใจ โรงงานใช้น้ำมันเตาหรือดีเซลเพื่อปั่นเครื่องจักรให้ผลิตสินค้าออกมา แต่ตอนนี้ส่งสินค้าไปยุโรปไม่ได้แล้ว เพราะมีมาตรการปรับคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดน หรือ CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) ถ้าคุณจะส่งไก่แช่แข็งไปยุโรป เราต้องบอกได้ว่าในกระบวนการผลิตไก่ตัวนี้ปล่อยคาร์บอนเท่าไร ภาษาวิชาการเรียกว่า Non-Tariff Barriers เป็นการตั้งกำแพงที่ไม่ใช่ภาษี แต่เป็นเรื่องสิ่งแวดล้อม ภาคธุรกิจจะถูกบีบจากเทรนด์ของโลกมากขึ้นด้วยมาตรการแบบนี้ การจะส่งไก่แช่แข็งปล่อยคาร์บอนเท่าไร นี่เป็นวิชาการทั้งนั้น ต้องการงานวิจัย การถอนขน การต้ม การแช่แข็ง แต่ละขั้นตอนปล่อยคาร์บอนเท่าไร พวกนี้ต้องคำนวณเป็นตัวเลขออกมา แม้ว่าบริษัทใหญ่จะทำได้ แต่ต่างประเทศอาจจะไม่เชื่อก็ได้ เขาต้องการหน่วยงานที่เป็นคนกลางเพื่อยืนยันว่าตัวเลขพวกนี้ถูกต้อง เขาต้องการให้ภาครัฐช่วยยืนยัน ซึ่งผมไม่ค่อยห่วงบริษัทใหญ่ ผมห่วง SMEs ที่ยังต้องช่วยเขาใส่องค์ความรู้พวกนี้เข้าไป นี่คือตัวอย่างของแรงกดดันที่มากระทบกับเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมของประเทศ ซึ่งต้องการคนที่มีความรู้ด้านเทคโนโลยี วิทยาศาสตร์ และนวัตกรรมไปช่วยจำนวนมาก”